روانشناس بالینی بیمارستان ابن‌سینا شیراز، با اشاره به گسترش استفاده از چت‌بات‌های هوش مصنوعی در حوزه سلامت روان، بر تفاوت‌های اساسی میان روان‌درمانگر انسانی و هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند در برخی زمینه‌ها به‌عنوان یک ابزار کمکی مورد استفاده قرار گیرد، اما محدودیت‌هایی جدی در درک هیجان، ارزیابی بحران، تشخیص بالینی و ایجاد رابطه درمانی دارد.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان ابن سینا شیراز، «فاطمه‌السادات سجادی»، روانشناس بالینی این بیمارستان، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های روان‌درمانگر انسانی با هوش مصنوعی، اصالت هیجانی است. درمانگر انسانی می‌تواند هیجان مراجع را در بستر یک رابطه انسانی درک و بازتاب دهد و بر اساس آن، ارتباط درمانی موثری شکل دهد؛ در حالی که هوش مصنوعی پاسخ‌های همدلانه را بر اساس الگوهای زبانی تولید می‌کند و خود تجربه‌ای از هیجان و رنج انسانی ندارد.

وی افزود: مدیریت بحران نیز از حوزه‌هایی است که تفاوت میان این دو رویکرد را به‌خوبی نشان می‌دهد. درمانگر می‌تواند خطر را به‌صورت بالینی ارزیابی کند، متناسب با شرایط مداخله تخصصی انجام دهد و در صورت ضرورت، فرد را به خدمات اورژانسی یا سایر متخصصان ارجاع دهد؛ در حالی که چت‌بات‌ها در ارزیابی بالینی و مداخله واقعی در شرایط بحرانی محدودیت دارند.

این روانشناس بالینی ادامه داد: در فرآیند درمان، نشانه‌های غیرکلامی نیز اهمیت زیادی دارند. درمانگر علاوه بر محتوای گفتار، می‌تواند زبان بدن، لحن صدا، مکث‌ها، تنفس و سایر نشانه‌های رفتاری و هیجانی مراجع را مشاهده و ارزیابی کند؛ اما در یک تعامل متنی با هوش مصنوعی، این اطلاعات یا وجود ندارند یا تنها در صورتی قابل بررسی هستند که از طریق ورودی‌های قابل پردازش در اختیار سیستم قرار گیرند.

سجادی همچنین درباره مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای گفت: روان‌درمانگر انسانی در چارچوب اصول اخلاق حرفه‌ای، استانداردهای تخصصی و صلاحیت حرفه‌ای فعالیت می‌کند، در حالی که هوش مصنوعی جایگاه یک درمانگر حرفه‌ای را ندارد و حدود مسئولیت و استفاده از آن به نوع سامانه، ارائه‌دهنده و قوانین مربوط بستگی دارد.

وی در عین حال، دسترسی‌پذیری را یکی از مزیت‌های مهم هوش مصنوعی دانست و اظهار کرد: برخلاف درمانگر انسانی که فعالیت او به زمان، ظرفیت و جلسات مشخص محدود است، چت‌بات‌های هوش مصنوعی امکان دسترسی سریع و تقریبا ۲۴ ساعته را فراهم می‌کنند؛ با این حال، دسترسی آسان نباید با توانایی ارائه درمان تخصصی یکسان تلقی شود.

این روانشناس بالینی بیمارستان ابن‌سینا شیراز با اشاره به اهمیت اتحاد درمانی افزود: اعتماد، حضور انسانی، همدلی و هم‌تنظیمی هیجانی از عناصر مهم رابطه درمانی هستند. هوش مصنوعی می‌تواند گفت‌وگویی همدلانه را شبیه‌سازی کند، اما این امر با شکل‌گیری یک رابطه درمانی انسانی یکسان نیست.

سجادی خاطرنشان کرد: از نظر شخصی‌سازی درمان نیز درمانگر می‌تواند با ارزیابی جامع شرایط فرد، وضعیت بالینی و عوامل مختلف مؤثر بر زندگی او، مداخله‌ای متناسب با نیازهایش طراحی کند؛ در حالی که هوش مصنوعی عمدتا بر اساس اطلاعاتی که کاربر در اختیار آن قرار می‌دهد، پاسخ خود را تنظیم می‌کند و در ارزیابی جامع و تشخیص بالینی محدودیت دارد.

پایان